דער חסיד גיט זיך אַ קלאָג איבער “תורה תורה חגרי שק” וואָס דערמאָנט אים פון דאָס קעפּל פון אומצאָליקע פּאַשקווילן. איי וויי “קהל מאַגענצא” וויינט אַ ליטוואַק וואָס אים איז בלויז גוט זיצן אויף דער ערד ממש מיט נאָר אַ הפסק פון אַ דינער קלאָץ, און פאַרקוועטשט זיך אויף מאַגענצא און ווערמייזע כאילו זיי זענען אינגאַנצן מיט צוויי-דריי בלאָק אַוועק.
עס וועלן אפשר זיין אַזעלכע וואָס האַלטן אַז וויבאַלד תשעה באב איז שוין אַריבער דאַרף מען עס מער נישט דערמאָנען. אַז מיר גלייבן אָבער אין היום אם בקולו תשמעו, קען דאָך זיין אַז איבעראַיאָר וועט פון תשעה באב נישט בלייבן קיין שריד ופליט. הייסט עס אַז אויסער אַז מען וועט אין די ימות המשיח אַמאָל מאַכן אַ קריק-בליק (ריטראַיי בלע”ז) אויסשטעלונג פון דאָס גלות לעבן, וועט דער וועלט נישט געניסן פון קיין תשעה באב. ממילא זאָג איך אַז אין די שבעה דנחמתא מעג מען דערמאָנען תשעה באב, און ווי מען זאָגט אין ענגליש, בעסער שפּעט ווי קיינמאָל.
תשעה באב האָט זיך ביי מיר אָנגעהויבן ווען מיין זון איז אַהיים געקומן פון קעמפּ צו גיין צום ציין דאָקטאָר צוויי טעג פאַר תשעה באב. ער האָט מיר געזען אַריינגיין אין מרחץ און מיר באַלד געמוסרט אַז היתכן, ´עס איז די ניין טעג. איך האָב אים געזאָגט אַז היינטיקע צייטן זענען די סטאַנדאַרטן פון היגיענע אַנדערש ווי אַמאָל און איך האָב אים געראָטן אַז ער זאָל זיך אויך גיין באָדן. איך האָב מיך דערמאָנט פון דעם מגיד שיעור אין מיין ישיבה וואָס ווען בחורים האָבן אים געפרעגט שאלות וועגן די ניין טעג האָט ער זיך אויסגעדרוקט, וואָס דאַרף מען זיך טוישן דער העמד מער ווי איין מאָל אַ וואָך?
ערב תשעה באב און מיר זעצן זיך צו דער סעודה המפסקת און דער גאַנץ קליינער וואָס מיר האָבן לעצטענס אָפּגעשוירן די האָר האָט אָנגעהויבן צו פאַרפירן. איך האָב געבעטן מיין זיבן יעריג טאָכטער זאָל אויף אים אויפפּאַסן ווייל מיר דאַרפן מאָרגן פאַסטן און מיר ווילן עפּעס אָניאָגן צו עסן. הייבט זי אים אָן דערציילן מעשיות וואָס מען האָט איר דערציילט אין שולע. אינמיטן קומט זי אַריין און בעט אַז איך זאָל איר דערמאָנען ווי אַזוי עס האָט געהייסן דער וואָס מען האָט געהרגט ביים חורבן און אַלס רעזלוטאַט האָט די בלוט פון די קינדער נישט אויפגעהערט צו זידען. זאָג איך איר אַז ער האָט געהייסן זכריה. איך האָב מיר געכאַפּט סאַראַ מעשות מען דערציילט די קינדער.
אַז עס איז געקומן צו עסן די איי מיט אַש, זאָגט מיר מיין זון אַז אין חדר האָט ער געלערנט אַז מען טונקט איין די ברויט, נישט די איי, אין אַש. איך האָב אים געזאָגט אַז ביי אונז איז דער מנהג איינצוטונקן אַן איי. טענהט ער זיך איין אַז עס שטיין אין משנה ברורה אַז מען דאַרף עסן ברויט מיט אַש. איך האָב אים געענטפערט אַז מנהג איז נישט וואָס שטייט אין משנה ברורה נאָר וואָס איך און מיין פרוי האָבן געזען ביי אונזערע עלטערן. איך האָב מיך נישט געקענט איינהאַלטן פון צולייגן אַז דאָס אַז היינט איז אָנגענומען אַז הלכה טוט איבערשטייגן אַלעס איז אַליין קעגן מנהג, און איך בין מיך נוהג אַז מנהג אבותינו בידינו.
אויפן וועג אין שוהל שלעפּן זיך אידן מיט זייערע בענקלעך, און אין שוהל אַליין שלעפּט מען אַרויס קינדער-בענקלעך פון דער קינדערגאַרטן. איך באַמערק צו מיין שכן ווי כלל ישראל איז באַזונדער פעאיק צו קלאָגן, און אויף תשעה באב טאָן מיר עס פּערפעקטן. פון די טיילווייזע פאַרלאָשענע לעמפּ, און דער פאַכמורעטער נוסח פון מעריב, ביז די שורות פון אבילים אויף איבערגעדרייטע בענק וואָס זינגן דעם קלאָג ניגון פון איכה, קומען אידישע קינדער אָן אין דער נאַכט צום שלימות פון קלאָגן. ווי בתיה בת פרעה האָט שוין באַמערקט ווען זי האָט אויפגעמאַכט דעם קאַסטן וואו משה רבינו איז געלעגן און דאָס קינד האָט אָנגהויבן צו וויינען, אַז דאָס קען נאָר זיין ווייל מילדי העברים זה.
צומאָרגענס בין איך געגאַנגען אין אַ קליינער שוהל לעבן מיין היים צו זאָגן קינות מיט יישוב הדעת. שלאָפנדיק מיט איין קישן האָט מיר גורם געווען אַביסל שלאָפלאָזיקייט וואָס האָט מיר געמאַכט אָנקומען אין שוהל ווען מען האָט שוין געקינותט אין גרויסן. איך בין אַריינגעקומען אין שוהל און דער אבילות האָט מיר געשריגן אין פּנים. די לעמפּ זענען געווען פאַרלאָשן און נאָך דער בליאַסט פון דער רייסיקער זון האָבן מיינע אויגן צום ערשט געזען בלויז שוואַרצע פראָפילן פון די אבילים אויף דער ערד מורמולענדיק און גענעצדיק ווי וואַרטענדיקע אין דער וואַרט צימער פון אַן אַפריקאַנער קליניק.
דער עולם זיצט אויף בענקלעך וואָס מען האָט איבערגעדרייט און מען האָט געמאַכט פון דער זיץ אַן אָנלענער און פון דער אָנלענער אַ זיץ, מען זיצט אין ווינקלעך אַז דער רוקן זאָל זיך אונטערהאַלטן פון צוויי זייטן, מען זיצט אויף איבערגעדרייטע מילך קעסטלעך און מען זיצט פּראָסט אויף דער ערד. אַן עיקר מען זיצט. אויף די פיס איז געווען אַן אוישטעלונג פון אַלערליי Ìפּאַנטאָפל. ברבים גיין היימישע אידן בלויז מיט שוואַרצע לעדערנע שיך, בחדרי חדרים ערלויבן זיי זיך אָבער אויך גרינע מיט בלויע טאַרטאַנע פּאַנטאָפל, וועלור פּאַנטאָפל, ווייסע שטעקשיך און אפילו רויטע סניקערס. די מהדרין מן המהדרין גיין מיט צוויי אָדער דריי פּאָר שטרימפּ, און די לעצטע זענען אויך די וואָס ברענגן זיך מיט קישעלעך פון דער היים צו זיצן דערויף.
די אַדוואָקאַטן זענען פאַרטראָטן אין שוהל מיט די בענקל מעסטערס וואָס לויפן אַרום אויסמעסטן אַ טפח מיט אַ פויסט מיט דער גראָבער פינגער אין דער הייך. זיי דינגען זיך באַלד צי מען קען ניצן די גיגאַנטישע חזון איש שיעורים אויף צו זיצן אַביסל העכער און באַקוועמער אָדער צי דער חזון איש איז בלויז לחומרא. זיי זענען אָבער דער אויסנאַם ווייל על פי רוב הערן זיך בלויז קרעכצן און קלאָגן פון אַלע עקן. דער איד מיט אַ קורצע רעקל מיט צוויי פעדערס אין זיין דערויסענדיקע ביזעם טאַש צוקרעכצט זיך ביי שאלי שרופה באש. פון הינטער דער בימה וואו עס זיצט אַ איד אויף אַן איבערגעדרייטער שיסל וואָס מען נוצט אין דער מקווה צונויפצוזאַמלן די האַנטעכער און לענט זיך אָן אויפן זייט פון דער בימה, קומט אַ צוטרייסלטן קול, עפּעס ווי אַ סגול מ. עס הערט זיך ווי אַ שעפעלע האָט זיך אַריינגעכאַפּט אין שוהל אַריין האָבענדיק פאַרלוירן איר פּאַסטעך און סטאַדע צוזאַמען. אין נאָך אַ ווינקל זיצט אַ טאַטע מיט זיין זון, זיי דאַרפן נישט זאָגן קינות, זיי פּראַווען שוין תשעה באב זייט זיין פרוי און דער אינגלס מאַמע איז אַוועק פון דער וועלט. דאָס בחורל זאָגט קדיש מיט אַ קינדערישע קול וואָס פאַרשעמט דער תפלה “יתגדל ויתקדש”. ווער זאָל דען וועלן פאַרגרייסט ווערן און פאַרהייליקט ווערן מיט אַ הבל פי שאין בו חטא נאָך אַזאַ פאַרלוסט?
אין אַן אַנדער ווינקל זיצט אַ חסיד, די קניפּן פון די פראַנזן פון זיין געלער וואָלענער טלית קטן איבער זיין פּאַסיק, די ציצית הענגן אים צווישן די צושפּרייטע פיס, און די בענדלעך פון זיינע קורצע הויזן וואָס בינדן זיינע שיך און זאָקן שוועבן אַרום ווען ער שאָקלט זיינע אַרויפגעבויגענע קניען. דער חסיד גיט זיך אַ קלאָג איבער תורה תורה חגרי שק וואָס דערמאַנט אים פון דאָס קעפּל פון אומצאָליקע פּאַשקווילן. איי וויי קהל מאַגענצא´וויינט אַ ליטוואַק וואָס אים איז בלויז גוט זיצן אויף דער ערד ממש מיט נאָר אַ הפסק פון אַ דינער קלאָץ, און פאַרקוועטשט זיך אויף מאַגענצא און ווערמייזע כאילו זיי זענען אינגאַנצן מיט צוויי דריי בלאָק אַוועק.
אַ חלק עולם פאַרלירט דער פּלאַץ וואו מען גייט טיפער אַריין אין דער געדעכטער וואַלד פון די קינות, בשעת ווען מאַנכע קענען פשוט נישט מיטהאַלטן און ווערן הינטערשטעליק נאָך זיך פאַרהאַנקן איבער דער עיברי. קומט ארזי הלבנון אדירי התורה און ברענגט אַלע צונויף אויסצושרייען צוזאַמן די עשרה הרוגי מלכות. ציון הלא תשאלי, און דער בעל תפלה וואָס האָט זיך שוין אַראָפּגעגליטשט אַזוי ווייט פון זיין זיץ אַז זיין קראַוואַט טאַנצט אים אויפן אויסגעצויגענעם בויך גיט זיך אַ גלייך אויס און זעצט זיך אויף. ער גליטשט זיך ווידער צוריק אַראָפּ ביי די פילע ציונס פון די ביליקע נאָכמאַכערס פון ר’´יהודה הלוי. מען ציילט די בלעטער וויפיל עס זענען נאָך דאָ ביז אלי ציון ועריה און מען וועט זיך שוין קענען אויפהייבן און אויסציען די פיס און אַלע איברים וואָס זענען פאַרגליווערט געוואָרן פון זייערע צאַמגעשטויסנקייט.
אלי ציון ועריה, יאָמער ציון און אירע שטעט, ווי אַ פרוי אין אירע שמערצן, קלינגט אויס דער ניגון וואָס הערט זיך מיט אַ פאַרלייכטערונג ווי דער געוויין פון דאָס קינד נאָכן געבאָרט ווי איידער די מאַמעס אין אירע חבלי לידה. מען איז אַריבער אַ סך אָנצוקומען ביז אַהער אָבער בלויז נאָך צוויי בלעטער און מען זעט שוין דעם סוף פון דעם גלות... נחם ה’´את אבילי ציון שפּירט זיך שוין אין די ביינער.
אַז ביי נאַכט איז מען געגאַנגן נאָך קידוש לבנה אַ טענצל אויפן גאַס צו טובים מאורות האָב איך געוויסט אַז שבת נחמו איז ביים שוועל און מען קען שוין ענדלעך שניידן די לאַנגע נעגל. ווען דער נייעס אויף דער ראַדיאָ איז אַלץ מער שוידערלעך און די מנהיגים אויף דער ערד זען אויס אובדי עצות, ווען בלוט פאַרגיסט זיך ווידער ווי וואַסער און אונזער פאָלק ווערט געהרגט און הרגעט, אין לנו שיור רק התורה הזאת. די ווערטער פון ישעיה הנביא זענען די איינציקסטע האָפענונג וואָס מיר האָבן נאָך און אין וואָס מיר קענען קוועלן אומבאַגרעניצט, אַז טראָץ די קלאָגענישן וואַרט אונז עפּעס אָפּ וואָס עס זאָל כדאי זיין פאַר דעם די קלעפּ וואָס מיר מוזן טיילן און כאַפּן.
זאָלן די וואָפן וואָס איז קעגן אונז געפאָרעמט נישט געלונגן און לאָזן שוין די צואוואַרפערס און חרוב מאַכערס פון אונז אַרויסגיין. | 
