דער מתמיד. צייכענונג פון לינעל רייס
געווידמעט מיט יראת הכבוד, ובאהבה, דעם צענטן יאָרצייט פון אידישן שרייבער יעקב-צבי שאַרגעל ז”ל
פון זינט מ’האָט אויסגעבויט אין איוויע די אידישע דרוקעריי דאָרטן, האָבן בעל=הסכמות גענומען זיך אַריינקלייבן אין שטאָט אַריין. גיי און ווייס פאַרוואָס. אָט דאָס איז איוויע וואָס אויפן באַקשטער וועג, וואָס פירט סוף=כל=סוף ביזקל וואַלאָזשין. די דרוקעריי איז געשטאַנען הינטערן “נייעם בית=מדרש”, כאָטש מ’האָט גערעדט, אַז זיי ביידן ט’מען אויפגעשטעלט אין זעלביקן יאָר. נאָר ווען איז דאָס געווען, דאָס’ט קיינער ניט געוואוסט. אַנדערע דאגות זיינען דאָך פאַראַנען.
די בעלי=הסכמות, דאָס זיינען אויסגעקלונגענע רבנים, נאָר גראַדע אַזעטקענע וואָס זיי האָט צו קיין שטאָט=רבנות ניט געצויגן, צו ישיבות אויכעט ניט. נאָר וואָדען, מיט זייערע הסכמות ט’מען זיך שטאַרק גערעכנט. אַז אַ בעל=מחבר איז קיין איוויע אַריינגעפאָרן מיט אַ חיבור און מיט געלט אויף צו דרוקן, ניט שייך מזומנים צי פּרענומעראַנטן, צי גאָר פּאַפּירלעך פון אַ באַנק אין אַ גובערנסקער שטאָט, האָט געפעלט מערניט די הסכמה, פונדערפון זאָל אַ ספר ווערן פאַר לייטן. ס’הייסט נאָכניט אַז די איוויער בעל=הסכמות ט’מען געקענט אָפּקויפן. פאַרקערט, פון מראית עין וועגן האָבן זיי זיך געהיט עד=בלי=די. אַ פולע מחברים ט’מען גלאַט אַוועקגעשיקט אין די שטעט אויף דרום, וואו מ’האָט געהאַלטן, אַזוי’ט מען זיך אויסגעפיינט אין איוויע, פונעם “כל=דכפין”.
דער סוף איז געווען, אַז אָן אַן איוויער הסכמה האָט די דרוקעריי דאָרטן ניט געדרוקט. וואָס ווילנע און וואו ווילנע, אַז דאָ ביי אונדז איז איוויע! ליטוואַקעס אש=להבהדיקע, מיט זייס’ט זיך ניט שפּאַרן -- אין יענע מקומות איז זי געשטאַנען, איוויע, שיער ניט ביים ראַנד פון דער גובערניע, אָבער פאָרט, ווילנער איז ווילנער גובערניע פונדעסטוועגן; הייסן הייסט דאָס, אַז די ספרים דרוקן זיך אין גאונס גובערניע, נישקשה, ס’קלעקט אויפן יחוס ביז אין צענטן דור אַריין.
האַרבער פון אַלע האַרבקייטן האָט זיך גערעכנט: אויסוויינען אַן הסכמה ביי ר’ צבי=הירש שרגא פיינזילבער. מע’ט אים גערופן “ר’ הירשראַגע”. ער איז געווען אַ זקן, אַ קליינינקער, אַ דאַרלעכער. ר’איז אַרומגעגאַנגען ווי אַ בושל נאָר אויסזען ט’ער אויסגעזען ווי אַ נביא פון דער הפטורה, מיט אַ קאָפּ לאַנגע ווייסע האָר וואָס זיינען ביי אים אַרומגעפלויגן איבערן קאָפּ. די שאַרפע, פּלוצימדיקע העוויות האָבן אויף יונגוואַרג גאָר אַ שרעק אָנגעוואָרפן.
פאַרוואָר, קיין איוויער איז ער אַפילו ניט געווען, אינגלווייז איז ער פון מאַלאַט אַריינגעפאָרן. פון די מאַלאַטער ט’מען גלאַט אָפּגעלאַכט, נאָר פון זינט ר’ צבי=הירש שרגא פיינזילבער איז אין איוויע אַריבער, ט’מען כאָטש אין איוויע מער ניט געזאָגט אויף אַ נאַר אַז “ער איז פון מאַלאַט” און מען האָט ניט געענטפערט אַן אָפּנאַרער מיטן “אַ, דו מיינסט אַז איך בין פון מאַלאַט, וואָס?”
איבעריקנס, ר’ הירשראַגע ט’מען רונד אַרום גענומען אָנרופן “ר’ הירשראַגע דער איוויער”. און אַז ביי אידן גיט מען אַ נאָמען הייסט דאָס געגעבן.
ביי ר’ הירשראַגע דעם איוויער, ט’ניט געקלעקט אַ כתב=יד אַדורכאַקערן ביי די צוויי גרויסע וואַקסענע ליכט, וואָס זיינען ביי אים געשטאַנען אין טשיגונענע רערן. (קיין קופּער מיט קיין זילבער ט’ער ניט אַריינגעלאָזן איבער דער פּריזבע. “מותרות” -- מעיסרעס! -- ט’עס ביי אים געהייסן, און “מותרות” האָט זיך ביי אים נישקהדיק גערעכנט אַ גאַנץ ניט שיינער וואָרט.)
אים איז געווען דער עיקר: דעם מחבר אויף פאַרהער רופן, אויפן צימבל נעמען, אַ קשיא=אַף=אַ=מעשה! איז יענער בשלום אַרויס, ט’ער זיך אַוועקגעזעצט אָנשרייבן די הסכמה אויף יענעמס ספר. טאָמער ניט, האָט קורחס עשירות אויך ניט געפּועלט. יענעם ספר ט’מען אין איוויע שוין ניט אָפּגעדרוקט. “טראָגט אים כאָטש אַוועקעט, אייער חשובן חיבור, האָט קיין פאַראיבל ניט, קיין מאַלאַט”, האָבן אים גוטברודעריש אַריינגעזאָגט די פּני פון דער דרוקעריי.
ביי ר’ הירשראַגען ט’אָס אַלץ “בית=דין של ספרים” געהייסן.
דער ספר גופא האָט ביי אים “דער תובע” געהייסן, וואָס קומט פאָדערן אַן הסכמה מ’זאָל אים אַוועקגעבן דרוקן, שיער ניט ווי אַ מענטש אַ בעל=דבר אויף אַ דין=תורה.
דער בעל=מחבר, דאָס איז דער מליץ=יושר וואָס קומט זאָגן סניגוריא פון תובעס וועגן. איז בלית ברירה דאַרף דער דיין דאָ זיין בעת=מעשה אַ שטיקל קטיגור, וואָס טוט שטעלן האַרבע קשיות דעם מליץ=יושר, ניט גלאַט אַזוי אינדערלופטן. אַנדערשט ‘עט קיין רעכטער משפּט ניט זיין, און דאַמאָלסט, אַז דער משפּט איז קיין משפּט ניט: איז די הסכמה קיין הסכמה ניט! ושפטו את העם משפּט צדק!
דאָס אַלץ האָט ר’ הירשראַגע אויסגעפירט ביי זיך אין בית=דין שטיבל, וואָס אויף נאַוואַרעדקער גאַס אין איוויע.
אַזוי’ט זיך עס געפירט, ביז וואַנענט ס’האָט זיך ניט פאַנאַנדערגעפלאַקערט אין יענע מקומות די מעשה מיט בערע=לייבע דלאָט. ער איז געווען אַ יונגער רבל אין דער מיר, דער בערע=לייבע, אַ הויכער און אַ דיקער, ער’ט אַרויסגעלאָזן עטלעכע חיבורים אין הלכה, וואָס האָבן אַרויסגערופן פּלוגתאות, ווער ס’האָט געהאַלטן אַז דאָ איז אַן עילוי, ווער ס’האָט אַוועקגעמאַכט מיט אַ האַנט. סדנא דארעא חד הוא.
וואָס דער יונגערמאַן ט’ניט אָנגעשריבן, האָט זיך אַרום דעם צעצונדן אַ מחלוקה, ביי אים אַזאַ מזל שוין. און פאָרט בעסער ווי די שיכחה וואָס פאַלט ווי אַ שטערנשאָס אויף די מערסטע חיבורים, באַלד ווי זיי יאַווען זיך נאָר אויף גאָטס וועלט. אַז דער פאָטער זיינער, דער מקובל ר’ נפתלי=אייזיק דלאָט, איז אים אַוועקגעשטאָרבן, האָט דער זון אַרויסגעלאָזן אַ קבלה ספר מיט אַ משונהדיקן נאָמען, “מריש הווה אמינא”, דאָס איז טייטש: אָט אַזוי האָב איך לכתחילה געהאַלטן...
ווער ס’האָט געהאַלטן אַז “דער יונגער דלאָט” איז נאָכן פאָטערס פּטירה גאָר נתגלה געוואָרן ווי אַן אויפטוער אין טאַטנס חכמת הנסתר - ריכטיקער, אַז עפּעס פונעם טאַטנס כשרונות זיינען ביי זיין טויט אַריבער צום זון - און ווער עס האָט זיך דווקא איינגעשפּאַרט אַז דאָ איז סתם אַ כיטראַק אַ בעל=לשון, וואָס שיסט מיטן תרגום=לשון ביז וואַנענט דער עולם נאַרט זיך ניט אָפּעט, אַז ביי אים איז דאָ צו טרעפן עפּעס וואָס אַן הפלאהדיקן כאַפּ. פּוסטע כלים וואָס פאַרשטעלן זיך פאַר דרייפאַכיקע רזין עלאין.
יענע יאָרן פלעגן זיך די מקובלים אין אָטאָ די מקומות צונויפפאָרן אויף “אסיפהלעך”, אַזוי’ט עס ביי זיי געהייסן, אין בעליץ, וואָס ביים טייך ניעמען; אָדאָס איז בעליץ וואָס צווישן לידע און זשעטל, און דאָרטן אויפן גרויסן בית עולם האָבן מקובלים געוועלט צו קבורת ישראל קומען, און זייערע מויחדימדיקע מצבות זעען זיך דאָרטן אָנעט עד היום הזה.
אַז מ’האָט דאַמאָלסט גענומען אַרומריידן בערע=לייבע דלאָטס “מריש הווה אמינא”, ט’מען זיך דערטראַכט צו אַן המצאה.
דערגיין אַ טאָלק קען נאָר איין איד אין דער גובערניע, ניט אַנדערשט: ר’ הירשראַגע דער איוויער!
די זאַך אַדורכפירן איז גאָרניט קיין הכבדה געווען - “קי’ נאַכבאָדע ניט!” ט’מען אין יענע מקומות געטאָן זאָגן. דעם יונגנמאַן דעם “מריש הווה אמינא” (ביי מושב=לצימניקעס ט’מען אים “מעישקע=חווה’ס אַ מינע” גערופן), אים ט’מען פּשוט אָנגעזאָגט מעשה שליחות, אַז ווען ער’ט זיך יאַווען אין איוויער קרייז, זאָל ער זיך אַריינכאַפּן צו ר’ הירשראַגע פיינזילבער... דער אַלטער געדענקט גוט זיין טאַטן דעם בעל=מקובל ר’ נפתלי=אייזיק זלל”ה, און ר’וויל, פאַרן אַרויפשטייגן אויפן ליטווישן הימל, האָבן אַ פּנים=אל=פּנים מיטן זון.
דעם ספר “מריש הווה אמינא” ט’מען שוין געהאַט אָפּגעדרוקט אין ווילנע, אָן קיין שום הסכמות.
דער יונגיטשקער בעל=מחבר, דער בערע=לייבע דלאָט, האָט גערן אָנגענומען דעם רוף. פאַרוואָר, פון דער מיר ביזקל איוויע איז גאָרניט אַזאַ מהלך.
פאַרקערט. בערע=לייבען ט’זיך בפירוש פאַרוועלט אויספרעגן דעם אַלטן, אַלמאי דער עולם רבנים טוט אים ניט פאַרגינען זיין ספרל! רבונא דעלמא, אַ געראָטענער צי אַ שוואַכלעכער, דער ספר, אַוואָס דער הו=האַ? וואָס לאָזט מען אים ניט אויסלעבן במנוחה די טעג? “את שור מי לקחתי?”
דער אינגערער דאַרף דאָך אָנקומען צום זקן. דעם בעל=עגלה, וואָס איז אַלע זונטיק נאָכן ערשטן מנין (”דער בוקר”), אַריבערגעפאָרן פון דער מיר קיין איוויע אַוועק, האָט בערע=לייבע מיטגעגעבן אַ בריוו, ער זאָל אים אָפּגעבן דעם אַלטן בעל=הסכמות ר’ הירשראַגע, אַז ער בעט ביי אים, ער וויל זיך מיט אים טרעפן ביחידות, טאַקע ווי עלטערע תלמידי חכמים זאָגן איינער דעם אַנדערן, אַז אָט דעם יונגנמאַן דאַרף טאַקע פאַרהערן אָטאָ דער זקן. אַז צוויי זיינען אויף אַ באַגעגעניש מסכים, איז דאָך אַראָפּ פון מאַרק.
דער אַלטיטשקער האָט אים גלייך אָפּגעענטפערט מיט אַן אדרבא, נאָך מיטן זעלבן פורמאַן, אַז שוין זאָל ער אין איוויע אַריינפאָרן, מחמת ער איז אַ בא בימים, און קיין שטר=חיים גיט דאָך ניט קיינעם דער רבונו של עולם.
סיי דער אַלטער הירשראַגע, און סיי דער יונגיטשקער, בערע=לייב, ביידן, האָט צוגעחשקט אויפן פּנים=אל=פּנים אין “בית=דין של ספרים”. דאָס איז געווען דער גרעסטער צימער אין הירשראַגעס שטוב, מיט הויכע האַלב קיילעכדיקע פענצטער.
פון אַרויסקוקן אויף אַ באַגעגעניש און ביזקל אַ באַגאַגעניש גופא איז דאָך אָבער אויך אַ גאַנג.
וויבאַלד זיי האָבן זיך אָפּגעגעבן שלום=עליכם, איז ביידן אַדורכגעלאָפן אַ שפּירונג אַ מאָדנע, אַ מין אימהדיקע זאַך. דעם גאַנצן פּחד האָט אָנגעוואָרפן ר’ הירשראַגע, אויפן יונגנמאַן און בשעת=מעשה אויף זיך אַליין אויכעט. אַז דאָס איז גאָר אַנדערש איידער אַלע אַנדערע פאַרהערענישן. דער ספר איז דאָך שוין אַרויס! אָן הסכמות! אין ווילנע, ניט אין איוויע.
דער אַלטער האָט וואָרהאַפטיק וואוילגעוואוסט וואָסערע רכילותן ס’פאַרשפּרייטן ברבים די ניט=פאַרגינער איבערן יונגנמאַנס קבלה ספרל, דעם “מריש הווה אמינא”. איז באַלד נאָכן איבערפרעגן איינער אויפן אַנדערנס שלום, האָט ר’ הירשראַגע געשטעלט אַן איינאיינציקע קשיא, גאָרניט לויט זיין רגילות, ער’ט זיך נוהג געווען אויפשטעלן אַ “מויער מיט קשיות”, אַ מויער וואָס בויט זיך אַרופצוצו, פון דער פּאַדלאָגע ביזקל דעם בוידעמשטיבל, אָדער ווי ס’עט הייסן אין יענע מקומות: “פון בריק ביזקל דעם באַרג”.
האָט דער אַלטער דיין החיבורים געגעבן לשון:
“דעם טאַטן אייערן זאָל ער אונדז אַלעמען אַ גוטער בעטער זיין, געדענק איך פון די יאָרן נאָך, אַז ער’ט זיך דאָ אין איוויע אויפגעהאַלטן, פערציק יאָר אַ קיימא=לן! איי ווי ס’לויפן אַוועקעט די יאָרן - שטייט אופעט, זייט מוחל, כ’ל אייך באַקוקן ווי אַזוי איר שטעלט זיך אופעט. בפירוש דעם טאַטנס זון אַ ריכטיקער, געזונט זאָלטיר זיין! איך האָב צו אייך אָט אַזאַ מין זאַך, כ’ל ביי אייך אַ פרעג טאָן, נו, שוין כמה שנים וואָס דער טאַטע ע”ה איז ביי אייך נפטר געוואָרן, אַ ליכטיקן גן=עדן, ט’ער אַמאָל ניט אפשר איבערגעלאָזן, כ’ווייס, כתבי=ידות, ספרים אַזעטקענע וואָס זיינען ביים לעבן ניט געדרוקט געוואָרן?”
איבערן בית=דין של ספרים האָט לאַנג געשוועבט אַ שטילשווייגעניש. אַ שתיקה פון שעמעוודיקייט: ביי אַ פרעגער וואָס שעמט זיך מיט זיין פרעגעניש, און ביי אַן אויסגעפרעגטן וואָס קאַם איז ער בכלל משיג, אַוואָס טוט מען ביי אים דאָ אָנפרעגן.
דעם אַלטן האָט באַנג געטאָן, אַלמאי ער’ט אַ שפּרונג געטאָן האָפּ=האָפּ, ווי אַ ריס אין וואַלד, מיט אַ סגי=נהורשן נוסח פון דער גאַנצער פּוסטער רכילות וואָס מ’האָט אויפן יונגן בעל=מחבר אָנגעדרודלט. בשעת=מעשה ט’ער אומברחמנותדיק אַריינגעגלאָצט אין בערע=לייבעס שוואַרצאַפּלען אַריינעט, מיטן אָדלערדיקן בליק פון באַיאָרנטן דיין=פון=ספרים וואָס אין איוויע, וואָס קען שוין מיטן הוילן בליק די און אַנדערע סודות דעריאָגן.
צו אַזאַ מין פאַרהער האָט דער יונגער חריף גאָר קיין חריפות ניט געהאַט. ער’ט ניט תופס געווען אַוואָס מ’איז אויסן. אויף אַ קלאָץ=קשיא סתם איז ער אין איוויע אַריינגעפאָרן זיך טרעפן מיטן זקן? וואָס, ער’ט דעם טאַטנס כתבי=ידות גיין אין אויוון פאַררוקן?
“אויף די מירער קענט איר זיך פאַרלאָזן!” ט’ער גענומען באלכסונדיק ענטפערן אויפן פּשט פון דער קשיא. “מ’איז די כתבי=ידות מגיה, פּאַמעלינקערהייט, און ס’עט אַלצינעזדינג ביסלעכווייז אַרויס. וואָדען, מ’עט חלילא מפקיר זיין דעם טאַטנס כתבים, די חיבורים פון מקובל ר’ נפתלי=אייזיק דלאָט??”
איז דער געניטער בעל=הסכמות, וואָס מ’האָט ביי אים אויף דער עלטער אויסגעפּועלט, ער זאָל צום ערשטן מאָל אין זיינע יאָרן לאחר=המעשה דערגיין אַ זאַך, איבער אַ ספר וואָס מ’האָט שוין געלאָזן אָפּדרוקן, איז ער שוין אַריבער אויפן ברחל=בתך:
“איז זאָגט זשע מיר. יונגערמאַן! זייט מוחל, אָט אַזאַ מין זאַך. דעם ספר אייערן, דעם ‘מריש הווה אמינא,’ דאָס ט’איר א י נ ג אַ נ צ ן אַליין אָנגעשריבן, צי עפּעס פונדערפון האָט זיך אָפּגעזוכט ביים טאַטן אין שטוב?”
לייבע=בערע איז שטום געבליבן, אַ דערשטוינטער. אַן איינפאַל! ער’ט זיך רגעווייז אויפגעקאָכט.
“אַז קיין איין וואָרט אויכעט ניט! ס’וואָלט דאָך געווען גניבת דעת, ניין סתם גניבה, ביי אַ רייניקייט וועל איך ---”
האָט אים דער זקן איבערגעשלאָגן אין די רייד אַריין.
“שאַ! שאַ! שאַ! ס’עט קלעקן! מ’דאַרף ניט. איך פאַרשטיי דאָך אַליין אַז די וואָס פאַרגינען ניט טרייבן אָן מיט רכילות, נאָר וואָס זאָל מען מאַכן, מ’רעדט, אַוואָס טויג די גאַנצע דאָאיקע וועלט! ס’אַלצינעזדינג עלמא הדין! אין עלמא דקשוט איז דאָך גאָר אַן אַנדערע מעשה!”
“איז וואָזשע מאַכט מען למעשה?” האָט אַ פרעג געטאָן שוין אַן אונטערטעניקער דער יונגיטשקער, דיקלעכער בערע=לייבע ביים אַלטן בעל=הסכמות, שוין מיט הכנעהדיקע מינעלעך. אַ יונגערמאַן, וועמעס גאווה אין חידושים דער אַלטער האָט, אין אַ רגע קטן, גאָרניט במזיד איבערגעבראָכן.
אויפן אַלטן בעל=הסכמהס פּנים האָט גענומען אויסלייכטן אַ זעלטענער שמייכל, שיער ניט קיין טאַטע=מעסיקער.
“יונגערמאַן! אי’ מיט קאָפּ הערט אויסעט! וואָס מער איר’ט זיך רגזענען אַף די בעלי=קנאה, אַלץ ווייטער ט’איר איינגעזונקען ווערן ביי זיי אין איין בלאָטע! זייט איר אַ מקובל, איז פליט אין די היכלות אַרופעט! אין די היכלות, איר הערט?! אַניט ‘עט איר נישטערן אינעם אָפּגרונט, ווייל פאַר אַ מקובל איז ניטאָ קיין וועג אינמיטן!”
“וואָס הייסט?”
“נאָכאַמאָל. הערט אויסעט. כ’ל מיט דיר ריידן “קלאָרע דיבורים”, איז ער אַריבער אויף “דו” און אויף אַ מתיקותדיקן קולכל. “אין דיין ערשטן קבלה ספרל איז דאָ אַ ביסל חידושים, ש’כח, נאָר האָב ניט קיין פאַראיבל, קיין נאַרישקייטן פעלן דאָרטן אויכעט ניט אויסעט! נאָר וואָזשע טוט מען, אַז די ניט=פאַרגינער טשעפּענען זיך ווייניק צו די שטותימלעך ביי דיר אין ספרל, און מ’מאַכט גאָר אַ בלבול אַז דו’סט דעם טאַטנס אַ כתב=יד גאָר אַרויסגעלאָזן נאָך זיין טויט מיט דיין נאָמען, אַ בלבול אַ פינצטערער, פע, נו, אין חדש תחת השמש ...”
פון יונגנמאַן איז גלאַט אַ באַרג אַש געבליבן. ער האָט גאָרנישניט געוואוסט, אַז מ’רעדט, אַז דער ספר איז אַ געגנבעטער ביים אייגענעם טאַטן! וואָס ס’קען איינפאַלן די בייזע צינגער! אַ נחמה מערניט, דער בעל=הסכמות, ר’ הירשראַגע דער איוויער, פאַרשטייט אַז ס’איז אַ וויסטער בלבול, נאָר יענער גופא האַלט אַז אין ספר איז פאַראַן אַ ים מיט “שטותימלעך”.
“יונגערמאַן!” האָט אַ פלינקן שפּרונג געטאָן ר’ הירשראַגע דער איוויער, גאָרניט ווי אַ זקן, “ערגער זיך ניט! שישו ושמחו! ס’אַלץ קנאת סופרים... אין זכות פון דעם וואָס דו ביסט צו מיר אַרוף דאָ אין איוויע, און אין זכות פון דיין טאַטן וועמען איך האָב שטאַרק האָלט געהאַט, פאַרענטפער איך דיר אַלע קשיות מיט איין תירוץ! מיט איין תירוץ!”
“דהיינו?”
“דהיינו?! נאַרעלע! דער טאַטע דיינער איז דאָך שוין אַפן עולם הקשוט, ‘עט מען דאָך שוין ניט אָנריידן אַז די חידושים דיינע אַף להבא זיינען אַרויסגעכאַפּטע פון די כתבי=ידות זיינע! פון ערשטן ספר איז אַ ברי=ליה אַז דו קענסט די מלאכה, איז פויל זיך ניט! נעם און שרייב גלייך אָנעט אַ צווייטן ספר, האָב קיין פאַראיבל ניט, אַ בעסערן, און ס’וועט אַן עק נעמען מיט אַלדי צרות! אגב=אורחא, וועסט וועלן, וועל איך דיר גערן אָנשרייבן צודערצו אַן הסכמה, זאָל עס אַפילו זיין באַ מיר די לעצטע הסכמה, נאָר מ’דאַרף זיך צואיילן, מיר ציט שוין אויכעט אינעם עולם הקשוט אַריין!”
מיט אַ תיכפדיקער הייסער ליבשאַפט צו זיין נייעם מורה=דרך, דעם אַלטן בעל=הסכמות אין איוויע, האָט דער יונגערמאַן זיך מיט אים צעזעגנט, און בשעת=מעשה אַ זאָג געטאָן: “אייך, רבי, זאָל עס נאָר זיין צו אריכת ימים אַ סגולה”.
עס זיינען אַוועק אַ יאָר צוויי=דריי. דער אַלטער בעל=הסכמות איז נפטר געוואָרן.
זיין הסכמה אויפן יונגנמאַנס צווייטן ספרל איז וואָרהאַפטיק געווען ביי אים:
די לעצטע הסכמה. | 
