הרב ר׳ חיים יצחק שווירץ ז״ל (שטייענדיק אין צענטער מיטן ספּאָדיק), אין אַ געשפּרעך מיט כ״ק אדמו״ר ר׳ פּנחס מנחם אַלטער זצ״ל, דער “פּני מנחם״ (רעכטס), און כ״ק אדמו״ר ר׳ ישראל דן טאוב זצ״ל (לינקס), שפּעטערדיקער מאָדזשיצער רבי.
״...און דו ביסט חיים יצחק״, האָט דער גערער רבי, אדמו״ר הגאון הקדוש רבי אברהם מרדכי אלטער זצ״ל, דער בעל ״אמרי אמת״, געזאָגט.
געווען איז עס ערב ראש השנה פון יאָר תש״ה אָדער תש״ו. מיין ברודער, הרב הגאון ר׳ חיים יצחק שווירץ ז״ל, וועלכער האָט דאַן געלערנט אין דער ישיבה ״שפת אמת״, איז אַריינגעגאַנגען צום רבי׳ן, דעם ״אמרי אמת״, מיט אַ ״קוויטל״, אין וועלכן ער האָט מזכיר געווען, דערמאָנט די נעמען פון זיינע עלטערן, ברידער, און די גאַנצע פאַמיליע, און זעלבסט-פאַרשטענדלעך, אויך זיין אייגענעם נאָמען.
אין אַן אויגנבליק האָט דער רבי אָפּגעלייענט דעם ״קוויטל״. דאַן האָט ער אויפגעהויבן זיין קאָפּ, געכאַפּט אַ בליק אויף מיין ברודער וועלכער איז געשטאַנען פאַר אים, און געזאָגט: ״און דו ביסט חיים יצחק...״.
דעם דאָזיקן עפּיזאָד האָב איך געהערט פון מיין ברודער ע״ה עטלעכע מאָל, און ער פלעגט עס יעדן מאָל איבער׳חזר׳ן ״בדחילו ורחימו״, מיט אַ ברען, ווי עס וואָלט ערשט נעכטן אָדער אייער-נעכטן פּאַסירט, גענוי ווי ער פלעגט דערציילן און שילדערן די אומצאָליקע איבערלעבענישן און געשיכטעס וועגן דעם ״אמרי אמת״ זצ״ל, און וועגן די אַנדערע גערער רביים, ביי וועלכע ער האָט זיך ״געווייקט״, און וועלכע האָבן צו אים אַרויסגעוויזן אַ באַזונדערע קירבות און ליבשאַפט.
ספּעציעל האָט מען זיך געדאַרפט איינהערן צו דעם טאָן אין וועלכן מיין ברודער האָט איבערגע׳חזר׳ט דאָס וואָס ער האָט געהערט פונעם ״אמרי אמת״ זצ״ל, יענעם ערב ראש השנה, און ביי אַנדערע געלעגנהייטן. ס׳איז נישט געווען קיין ספק, אַז יעדעס וואָרט וואָס איז אַרויס פונעם מויל פונעם רבי׳ן דעם ״אמרי אמת״, איז פאַר חיים יצחק׳ן געווען ווי אַ ״בת קול״ פון הימל; אין יעדן ריר פונעם רבי׳ן, האָט ער געזען אַ באַזונדערן פּירוש און באַדייט לשעתו ולעתיד.
ווי עס ווייזט אויס, האָט דער גערער רבי, מיט זיינע ווערטער ״און דו ביסט חיים יצחק״, ״געקרוינט״ און ״געזאַלבט״ מיין ברודער אַלס דער ״חיים יצחק״, ווי די גערער חסידים האָבן אים געקענט און געשעצט לאַנגע יאָרן. דער רבי האָט אין אים אַריינגעבלאָזן דעם אומגעוויינלעכן כוח פון זכרון, מיט וועלכן ער איז באַשאָנקען געוואָרן ווי אַ ״בור סיד שאינו מאבד טיפּה״. דאָס האָט פאַרשטאַרקט זיין ספּעציעלע אייגנשאַפט ״ללמוד וללמד״. די ברכה איז געווען פאַר אים ווי אַ ״האַפטונג״ פונעם אַלטן גערער רבי׳ן, אַז חיים יצחק וועט זוכה זיין צו דינען אַלס אומאויסשעפּבאַרער קוואַל פון תורה און חסידות, וועמענס ווערטער וועלן אַריינדרינגען אין די הערצער פון זיינע צוהערער.
איך האָב געהערט פון מיין ברודער ע״ה וועגן נאָך אַן אומפאַרגעסלעכן מעמד, וואָס ער האָט זוכה געווען צו זען אין דער מחיצה פונעם אַלטן גערער רבי׳ן, בעל ״אמרי אמת״. ביי דער סעודת-ברית פון הרב יצחק מאיר אלטער ע״ה (אַ זוהן פון הרב החסיד ר׳ שמעון אַלטער, אייניקל פונעם ״אמרי אמת״) איז מיין ברודער געשטאַנען נעבן דער שטול פונעם רבי׳ן. אין אַ געוויסן מאָמענט האָט מיין ברודער ״אויפגעכאַפּט״ דעם רבינ׳ס בליק, און געזאָגט ״לחיים״. דער רבי האָט אים באַטראַכט, און געענטפערט פּאַמעלעך מיט אַ באַזונדערער תנועה, באַטאָנענדיק יעדן וואָרט: ״לחיים טובים ולשלום...״. צענדליקער יאָרן שפּעטער, פלעגט ר׳ חיים יצחק׳ס געזיכט אויפשטראַלן ווען ער האָט ווידערהאָלט די ווערטער ״לחיים טובים ולשלום״, מיט דער ספּעציעלער תנועה וואָס ער האָט עס געהערט פונעם הייליקן מויל פונעם ״אמרי אמת״.
מיט עטלעכע יאָר צוריק, ווען חיים יצחק איז דורכגעגאַנגען אַ שווערע און קאָמפּליצירטע אָפּעראַציע און האָט זיך דערהאָלט דערפון, האָב איך אים געזאָגט, אַז ער איז אויסגעהיילט געוואָרן מיטן כוח פון דער אויסדריקלעכער ברכה, וואָס דער רבי האָט אים געגעבן אויף יענער סעודת ברית. ״יאָ, יאָ״, האָט מיין ברודער מיר געענטפערט. ״דו ביסט גערעכט״.
מיין ברודער האָט מיר אויך דערציילט, אַז די אייניקלעך פונעם ״אמרי אמת״ פלעגן פירן דעם רבי׳ן צו דער בית וגן געגנט פון ירושלים, אויף אַ שפּאַציר צו שעפּן פרישע ירושלימ׳ער לופט. אויף איינעם פון די שפּאַצירן האָט הרב החסיד ר׳ בנימין אַלטער ז״ל, אַן אייניקל פונעם ״אמרי אמת״, – מיט וועמען מיין ברודער האָט אָנגעהאַלטן אַ לאַנגיאָריקע האַרץ-פריינטשאַפט – אַמאָל מיטגענומען חיים-יצחק׳ן אינעם אויטאָמאָביל, וואָס האָט געפירט דעם רבי׳ן קיין בית וגן.
ווען דער רבי האָט באַמערקט חיים-יצחק׳ן אינעם אויטאָ, האָט ער זיך אָנגערופן צו אים: ״דו ביסט יעקב מרדכי׳ס...״. דעם רבינ׳ס בליק, און דער פאַקט אַז דער רבי האָט אים דערקענט און האָט אין אַכט גענומען, אַז ער איז אָנוועזנד אינעם אויטאָ, און די געציילטע ווערטער וואָס ער האָט געהערט פון רבינ׳ס הייליקן מויל, זיינען פאַר חיים יצחק׳ן געווען אַ דערפרישנדער קוואַל פון חיות, פון וועלכן ער האָט אַלע זיינע יאָרן געשעפּט גייסטיקע התחזקות.
איינמאָל ביים סוף פון דער פרייטיק-צו-נאַכט שבת׳דיקער סעודה, אין אַ שטימונג פון התרוממות הרוח, נאָך דעם ווי חיים-יצחק האָט האַסטיק אָנגעטאָן דעם שטריימל און געבעטן ״מים אחרונים״, האָט ער זיך געוואָנדן צו מיר: ״ווייסטו, שלמה?״ – האָט ער געזאָגט מיט אַ הויכער שטים, נישט ווי זיין שטייגער – ״ווען מ׳איז געשטאַנען פאַר דעם רבי׳ן זכרונו לברכה (דעם ׳אמרי אמת׳), איז עס געווען ווי מ׳שטייט פאַרן בית דין של מעלה... דער רבי האָט דיך אָנגעקוקט, און געזען אַלץ וואָס דו האָסט געטאָן זינט דעם טאָג ווען דו ביסט געבוירן...״.
צווישן אונדז האָט געהערשט אַ ברידערלעכע ליבשאַפט און נאָענטקייט, וואָס איז מיט דער צייט בלויז פאַרשטאַרקט געוואָרן, און האָט זיך אַנטוויקלט אין אַ גייסטיקער פאַרבינדונג. ווען איך פלעג אים באַזוכן נאָך אַ לענגערער צייט וואָס מיר האָבן זיך נישט באַגעגנט, האָט ער באַלד, שטייענדיק ביי דער טיר, אָנגעפאַנגען דעם שמועס מיט דעם וואָס מיר האָבן געענדיקט ביים פריערדיקן געשפּרעך. ״איך האָב זיך ערשט די וואָך דערמאָנט עפּעס וועגן דעם ׳אמרי אמת׳, און כ׳געדענקט נישט צי איך האָב עס דיר שוין דערציילט״, האָט ער מיר געזאָגט, און מיך ״אַריינגעצויגן״ אין אַ לענגערן חסידישן שמועס. אַ האַלבע שעה שפּעטער האָט ער זיך פּלוצלונג דערמאָנט אַז כ׳בין אָנגעקומען פון אויסלאַנד. ״אָ, שלום עליכם!״, האָט ער אַ געשריי געגעבן, ווי איינער וואָס פאַרענטפערט זיך, און מיר דערלאַנגט די האַנט. ״וואָס מאַכט די פאַמיליע?...״.
חיים-יצחק׳ס גאַנצער מהות, זיין גאַנג, זיין שטייגער-לעבן און שמועסן מיט מענטשן, האָבן ווי ״אויסגעשריגן״ די ווערטער: ״כי חסיד אני״. זיין אויפפירונג פאַר זיך און כלפּי דער אַרומיקער וועלט, איז געווען די פאַרקערפּערונג פונעם באַגריף וואָס עס באַדייט אַ איד אַ חסיד – אָן פּשרות און קאָמפּראָמיסן, זייענדיק מקפּיד אויף יעדן ״קוצו של יו״ד״ פון חסידות, אָבער שטענדיק מיט אַ חן און געשמאַק; מיט אַ שמייכל און אומאויסשעפּבאַרער מענטשלעכער וואַרעמקייט אויך כלפּי מענטשן פון אַנדערע קרייזן.
אין דעם וועג ווי חיים-יצחק האָט געדאַוונט און געלערנט, אָדער ווען ער האָט געזאָגט אַ דבר-תורה אדער געשמועסט חסידות, האָט ער פאָרגעשטעלט אויף אַ לעבעדיקן אופן, און טאַקע ״בכל עת ובכל שעה״, דעם טאָטאַלן קווינטעסענץ פון גערער חסידות. מיין ברודער ע״ה פלעגט זיך פאַרטיפן אין די גערער חסידישע מקורות, און פון דאָרט געשעפּט אויף אַ ברייטן פאַרנעם, וואָס האָט דערמאָנט די בני עליה און חסידים, וואָס האָבן זיך געדרייט אין גערער ״הויף״ אין די פריערדיקע דורות.
אויך אין דער גבאות-שטעלע אין גערער חסידישן ״שטיבל״ אין תל-אביב, אויף דער פייערבערג גאַס נומער 17, וואָס ער האָט ״גע׳ירש׳ענט״ פון אונדזער פאָטער, הרב החסיד ר׳ יעקב מרדכי שווירץ ז״ל, און וואָס ער האָט אָנגעהאַלטן העכער דרייסיק יאָר, האָט חיים-יצחק געזען אַ ספּעציעלע אויפגאַבע און שליחות, אָפּצוהיטן דעם ברענענדיקן פאַקל פון גערער חסידות אין תל-אביב. חיים יצחק, וועלכער האָט אין די פריערדיקע יאָרן געזען גער אין תל-אביב אין איר גרעסטן אויפבלי און שוואונג, האָט געווייטיקט דעם פאַקט, וואָס די חסידישע בתי מדרשים און ״שטיבלעך״ אין דער שטאָט תל-אביב, זיינען געוואָרן אַלץ ווייניקער און ווייניקער. מיין ברודער פלעגט זאָגן, אַז דער ״שטיבל״ אויף דער פייערבערג גאַס, וועט אייביק פאַרבלייבן.
ער האָט דערציילט, אַז דער בכור פונעם ״אמרי אמת״, הגאון החסיד רבי מאיר אַלטער הי״ד, האָט געראַטן אונדזער פאָטער, ר׳ יעקב מרדכי ע״ה, ווען ר׳ מאיר האָט אַ קורצע צייט פאַר דער צווייטער וועלט-מלחמה, געוואוינט אין ירושלים, צו גרינדן אין תל-אביב אַ גערער ״שטיבל״. ״אונדזער פאָטער איז געווען אַ נאָענטער מקורב פון רבי מאיר׳ן, און איינער פון זיינע שטוב-מענטשן. ער האָט געפאָלגט רבי מאיר׳ס עצה״, האָט חיים יצחק דערציילט, צוגעבנדיק, ״אַ חסידישער ׳שטיבל׳ וואָס איז לכתחילה געגרינדעט געוואָרן אויף ׳רבי מאיר דעם רבינ׳ס׳ באַפעל, וועט זיכער אייביק עקזיסטירן״, האָט חיים-יצחק געזאָגט מיט אַ ברען.
שמועסנדיק מיט אַנדערע מענטשן, האָט פון חיים-יצחק׳ן אַרויסגעשיינט אַ זעלטענער חן, אין דער בחינה ווי דוד המלך עליו השלום זאָגט (תהלים מ״ה) ״הוצק חן בשפתותיך״. מ׳האָט אויף אים געקענט זאָגן דעם מאמר אין תנא דבי אליהו, ״שאתה מאהב על הבריות שם שמים״, ״דו טוסט פאַרליבן דעם באַשעפער׳ס נאָמען אויף מענטשן״. מענטשן זיינען פּשוט באַצויבערט געוואָרן פון חיים-יצחק׳ס עצם וועג פון רעדן, און פון זיין שאַרפן אַנאַליטישן מוח, באַזונדערס ווען ער האָט געשמועסט חסידות, אויסטייטשנדיק אַ שווערן ״שפת אמת״, אָדער ווען ער האָט דערציילט אַ מעשה וואָס ער האָט אַליין בייגעוואוינט אין די דל״ת אמות פונעם ״בית ישראל״, אָדער פונעם ״לב שמחה״, זכר צדיקים לברכה.
חיים יצחק איז געווען און וועט געדענקט ווערן אַלס אַ ״מעיין המתגבר״ פון תורה און חסידות, און אַלס אַן אומשעפּבאַרער מקור פון דערציילונגען און זכרונות וועגן די גערער רביים, וואָס אַ טייל פון זיי האָט ער געהערט פון אַלטע חסידים, און אַ טייל האָט ער אַליין בייגעוואוינט.
מיין ברודער ר׳ חיים יצחק ז״ל האָט געהאַט דעם ספּעציעלן זכות צו זיין נאָענט מיט אַלטע פאַרצייטיקע חסידים, וואָס האָבן עולה געווען קיין ארץ-ישראל און געוואוינט אין תל-אביב. אַ טייל פון די דאָזיקע חסידים זיינען געווען באַקאַנט אַלס ״גדולים בתורה״ און זיינען נאָך געפאָרן צום ״שפת אמת״ זצ״ל. אין מיין פאָטער׳ס ״שטיבל״, אויף דער ״אחד העם״ גאַס נומער 65, האָבן געדאַוונט חסידים, וועלכע האָבן אַלס יונגעלייטלעך זוכה געווען אַריינצוגיין צום ״שפת אמת״ שמועסן אין לערנען. ביי די תפילות אָדער הפסקות צווישן איין תפילה און אַנדערן, האָבן די דאָזיקע אַלטע חסידים געשמועסט וועגן דעם ״אמרי אמת״, אַלס דעם ״רבי׳ן זכרונו לברכה״.
פון זייערע ווערטער האָט אַרויסגעדרונגען, אַז זיי באַגרייפן אַז זיי זיינען בכלל נישט קיין בעלי-השגה צו פאַרשטיין די הויכקייט און קדושה פונעם ״אמרי אמת״. עס האָט געהערשט אַ שטילע ״קאָנקורענץ״, ווער פון זיין עס פאַרשטייט ווייניקער די גרויסקייט פונעם ״רבי׳ן זכרונו לברכה״. די דאָזיקע אַלטע חסידים האָבן זיך ״געשפּיגלט״ אין חיים-יצחק׳ן, און ער איז ביי זיי געווען אַ ״בן יקיר״. אפילו אַלטע חסידים האָבן הנאה געהאַט צו הערן פון זיין מויל וואָס ער האָט געזען און געהערט ביים רבי׳ן דעם ״אמרי אמת״, ווען ער האָט געלערנט אין דער ישיבה ״שפת אמת״ אין ירושלים.
עטלעכע יאָר איז מיין ברודער געווען אַ מקורב ביים וויערשובער רב, הגאון ר׳ שאול משה זילבערמאַן זצ״ל, וועלכער האָט געוואוינט אין תל-אביב. חיים יצחק האָט אים משמש געווען, און געלערנט ביי אים אַ שיעור קבוע.
מיין ברודער ע״ה האָט מיר אַמאָל דערציילט, אַז ווען ער האָט גענעכטיקט אין הויז פון וויערשובער רב, אין זעלבן צימער, פלעגט ער צובינדן אַ שטריק צו זיין פוס, און ביינאַכט, ווען דער רב האָט זיך גענויטיקט אין אים, פלעגט ער אַ צי געבן ביים שטריק, און אַזוי האָט ער אים אויפגעוועקט.
חיים יצחק איז אויך געווען נאָענט מיט הגאון החסיד ר׳ העניך בערלינסקי פון ירושלים, און האָט מיט אים געהאַט אַ ספּעציעלן שיעור אין ספר ״חידושי הרי״ם״. אין דער ישיבה ״שפת אמת״ איז חיים יצחק געווען איינער פון די מצויינים, זייענדיק אַ גרויסער מתמיד וואָס האָט אויסגע׳חזר׳ט גאַנצע מסכתות אויסווייניק. אָבער ווען ער האָט דערמאָנט זיין שיעור אין ״חידושי הרי״ם״ מיט ר׳ העניכ׳ן, פלעגט ער זאָגן: ״עס איז געווען אַ שווער לערנען. מען האָט געדאַרפט האַלטן קאָפּ...״.
אַדאַנק זיינע נאָענטע באַציאונגען מיט די צוויי דערמאָנטע חסידים גאונים, האָט חיים יצחק געדינט אַלס ״שליחא דרבנן״, און איז געווען דער פאַרבינדונגס-מאַן צווישן ביידן. אין ירושלים פלעגט ר׳ העניך בערלינסקי ״איבערגעבן״ פאַר מיין ברודער פאַרשידענע קשיות וואָס ער האָט געהאַט אין לערנען, און אים געבעטן איבערצוגעבן די קשיות צום וויערשובער רב אין תל-אביב. דער רב פלעגט ענטפערן תירוצים, וואָס חיים יצחק האָט דערנאָך איבערגעגעבן פאַר ר׳ העניכ׳ן. ״איינמאָל, אויף ר׳ העניכ׳ס אַ גאָר שווערע קשיא, האָט דער וויערשובער רב מיר געגעבן באַלד אויפן אָרט דריי תירוצים...״, האָט מיין ברודער מיר דערציילט.
אויך אין די לעצטע חדשים פון זיין לעבן, ווען ער איז שוין געווען שוואַך אין געזונט און ס׳איז פאַר אים שווער געוואָרן דאָס רעדן, האָט חיים יצחק מיט מיר געשמועסט חסידות, און מיר דערציילט זאַכן וואָס ער האָט אַליין בייגעוואוינט, אין דער בחינה פון ״בדידי הוה עובדא״, אָדער וואָס ער האָט געהערט אין נאָמען פון די גערער רביים, וועלכע האָבן זיך אָנגעזאַמלט אין זיין וואונדערבאַרן זכרון. ער האָט געהאַט אַ ספּעציעלן כשרות איבערצו׳חזר׳ן אויך די קלענסטע איינצלהייטן, און זיי זיינען געווען פריש, אַזוי ווי ביים ערשטן מאָל.
אַ טייל דברי תורה און סיפּורים האָט ער געהערט און איינגעזאַפּט ביי אונדזער זיידן, הרב החסיד רבי שלמה׳לע אַלטער זצ״ל, דער אינגערער ברודער פונעם ״שפת אמת״, וועמען חיים יצחק האָט זוכה געווען צו קענען, און זיך צו דרייען אין זיין הויז אַלס אינגל אין וואַרשע. ער האָט אויך אויפגעכאַפּט אַ סך פון אונדזער פאָטער, ר׳ יעקב מרדכי ע״ה, וועלכער איז געווען אַן עד ראייה ושמיעה אויף אַלעם וואָס ער האָט געהערט פון זייער שווער, ר׳ שלמה׳לע אַלטער ז״ל.
חיים יצחק האָט מיר אַמאָל דערציילט, אַז דער זיידע ר׳ שלמה׳לע האָט פאַר אים געשילדערט ווי עס האָט אויסגעזען ווען דער ״שפת אמת״ האָט זיך משתטח געווען אויפן ״ציון״ פון זייער זיידן, דעם ״חידושי הרי״ם״ זצ״ל, דער ערשטער גערער רבי, אין זיין ערשטן יאָרצייט. ״מיר זיינען געפאָרן צום בית החיים אין גער, מיט אַ וואָגן״, האָט דער זיידע דערציילט, ״דער ׳שפת אמת׳ און מיר, די ברידער. ווען מיר זיינען אָנגעקומען צום בית החיים איז דער ׳שפת אמת׳ אַראָפּגעשפּרונגען פון וואָגן מיט אַ זריזות, און איז שנעל צוגעגאַנגען צום קבר פונעם זיידן, דעם חידושי הרי״ם. ער איז אַזוי שנעל צוריקגעקומען פון דאָרט, אַז מיר, די ברידער, האָבן דערווייל אַפילו נישט אָנגעיאָגט אַראָפּצוקומען פונעם וואָגן. אָבער צוליב דעם כבוד פונעם ׳שפת אמת׳, האָבן מיר אים נישט געוואָלט אויסהאַלטן אַפילו אַ מינוט, און אַזוי זיינען מיר צוריקגעקומען אַהיים, אָן צוצוגיין צום ציון...״, האָט דער זיידע דערציילט.
דער זיידע ר׳ שלמה׳לע אַלטער האָט אויך געשילדערט פאַר חיים-יצחק׳ן ווי ער, און די קינדער פונעם ״שפת אמת״ זיינען געזעסן ״שבעה״ נאָך דער הסתלקות פונעם ״שפת אמת״. ״דער רבי (דער ׳אמרי אמת׳) איז געזעסן אין אַ באַזונדערן צימער, און איך בין געזעסן מיט די אַנדערע קינדער (פונעם ׳שפת אמת׳) אין אַ דערנעבנדיקן צימער. אין דריטן טאָג נאָך דער הסתלקות, האָט דער רבי אויסגעזען אומרואיק און שטאַרק פאַרטאָן אין זיינע הייליקע מחשבות״, האָט דער זיידע דערציילט.
חיים יצחק האָט ספּעציעל ליב געהאַט צו רעדן וועגן דער ספּעציעלער התקרבות און ליבשאַפט, וואָס דער ״שפת אמת״ האָט אַרויסגעוויזן צו אונדזער זיידן ר׳ שלמה׳לען. ״פון אַלע זיינע ברידער, האָט דער ׳שפת אמת׳ ספּעציעל ליב געהאַט דעם זיידן״, האָט חיים יצחק דערציילט. ״אין איינעם פון די בריוו וואָס דער ׳שפת אמת׳ האָט געשיקט צום זיידן, האָט ער געשריבן: ׳איך בין דיך מקנא וואָס דו האָסט אַ ברודער אַזוי ווי איך וואָס האָט דיך אַזוי שטאַרק ליב, ווייל איך פאַרמאָג נישט אַזאַ ברודער...״.
מיט דעם אַלעם, האָט חיים יצחק אויך אַ סך דערציילט וועגן די געוואַלדיקע הערצה און יראת הכבוד, וואָס דער זיידע פלעגט אַרויסווייזן כלפּי זיין ברודער, דעם ״שפת אמת״, און שפּעטער פאַר זיין פּלימעניק, דעם ״אמרי אמת״. ״איך פאַרשטיי נישט ווי אַזוי חסידים האָבן די העזה צו לאַדענען דעם רבי׳ן צו דער חתונה פון זייער׳ס אַ קינד״, האָט חיים יצחק מיר אַמאָל געזאָגט. ״ווען דער זיידע, ר׳ שלמה׳לע, האָט אַ שידוך געטאָן מיט זיין עלטסטן זוהן ר׳ אברהם מרדכי (וועלכער איז געווען באַקאַנט אַלס דער רב פון דער שטאָט זיכלין אין פּוילן), איז ער געפאָרן צום ברודער, דעם ׳שפת אמת׳, רעדן מיט אים וועגן דער חתונה. נאָך זייער געשפּרעך, ווען דער זיידע איז אַרויס פון רבינ׳ס צימער, איז דער ׳שפת אמת׳ אַריינגעגאַנגען צו דער רביצין אין צימער, און געזאָגט: ׳ער (ר׳ שלמה) איז געווען ביי מיר, און האָט מיך בכלל נישט איינגעלאַדן צו דער חתונה׳...״.
לאַנגע יאָרן שפּעטער האָט אונדזער זיידע געזאָגט צו מיין פאָטער: ״איך האָב נישט געהאַט די חוצפּה איינצולאַדענען דעם רבי׳ן, און אים מטריח צו זיין קיין וואַרשע אויף אַ חתונה...״. ״דאָס איז געווען דער ברודער, וואָס האָט ליב געהאַט אונדזער זיידן״, פלעגט חיים יצחק אויספירן דעם סיפּור המעשה.
חיים יצחק פלעגט אַ סך רעדן וועגן די ספּעציעלע באַציאונגען, וואָס ער האָט געהאַט מיטן ״בית ישראל״ זצ״ל, איידער ער איז געקרוינט געוואָרן אַלס דער רבי פון גערער חסידים. דער ״בית ישראל״ האָט אַרויסגעוויזן צו חיים-יצחק׳ן אַ ספּעציעלע ליבשאַפט, און האָט מיט אים אַ סאַך פאַרבראַכט. מיין ברודער פלעגט שילדערן ווי דער ״בית ישראל״ איז אַריינגעקומען פרייטיק צו נאַכט, האָט אים צוגערופן און מיט אים געשמועסט חסידות.
מיין ברודער האָט מיר דערציילט, אַז אַמאָל האָט דער ״בית ישראל״ אים אַריינגערופן אין זיין צימער אין ״מלון באב״ד״, וואו ער האָט דאַן געוואוינט אין אַ געהעריקער דירה (ס׳איז געווען איידער ער האָט געהייראַט די צווייטע רביצין ע״ה). ״דאָ, אין דאָזיקן צימער, האָט דער יצר הרע נישט קיין שליטה״, האָט דער ״בית ישראל״ געזאָגט צו מיין ברודער.
אין משך פון עטלעכע יאָר פלעגט דער ״בית ישראל״ אויסטאָן זיינע תפילין נאָך תפילת שחרית אין בית המדרש, און עס אַוועקגעלייגט אויפן עמוד, ווייל ער האָט זיך געאיילט אַריינצוגיין צו זיין גרויסן פאָטער, דעם ״אמרי אמת״, כדי צו העלפן אים אָנטאָן די תפילין. יעדן אינדערפרי פלעגט חיים יצחק צוזאַמענדרייען די רצועות אויף די תפילין פונעם ״בית ישראל״, און האָט עס אים אַריינגעברענגט איינגעוויקלט אין תפילין-בייטל. דער ״בית ישראל״ האָט מקפּיד געווען, אַז בלויז חיים-יצחק זאָל פאַר אים צוזאַמענלייגן די תפילין.
אַ באַזונדערע מסכתא איז די נאָענטשאַפט און גאָר שטאַרקער קשר, וואָס חיים יצחק האָט לאַנגע יאָרן אָנגעהאַלטן מיטן ״פּני מנחם״ זצ״ל. אַ התקשרות וואָס האָט זיך אָנגעהויבן ווען דער רבי ר׳ פּנחס מנחם איז געווען אַ יונגערמאַן.
דער וואָס האָט געזען ווי דער ״פּני מנחם״ שמועסט מיט מיין ברודער חסידות און סיפּורים פונעם ״אמרי אמת״, אָדער פון די אַנדערע גערער רביים, האָט פּלוצים פאַרשטאַנען דעם באַדייט פונעם פּסוק ״אז נדברו יראי ה׳ איש אל רעהו״. מען האָט געקענט דערקענען אויף חיים-יצחק׳ן אַז ער ווייסט גוט די גרויסקייט פון זיין מיטשמועסער, דער אינגסטער זוהן פונעם ״אמרי אמת״. אָבער זיי פלעגן ווי ״אַריינהאַקן״ איינער אינעם צווייטנ׳ס ווערטער. איינער האָט געזאָגט אַ דבר תורה, און דער צווייטער האָט עס צוגעענדיקט. רעדנדיק וועגן דעם ״אמרי אמת״, האָבן זיי געהאַט ווי אַ ״קאָוד״, וואָס איז געווען פאַרשטענדלעך בלויז פאַר ביידן, און זיי האָבן ממתיק-סוד געווען. מיין ברודער האָט מיר דערציילט, אַז דער ״פּני מנחם״ האָט זיך אַמאָל אָנפאַרטרויט פאַר אים, אַז ער איז מסיים ש״ס יאָר-יערלעך.
ווען איך האָב אַמאָל דערציילט מיין ברודער, אַז אין אַ געשפּרעך וואָס איך האָב געהאַט מיטן ״פּני מנחם״ בעת זיינעם אַ באַזוך אין ניו-יאָרק, האָט ער זיך פאַר מיר אויסגעדריקט, אַז זיין פאָטער, דער ״אמרי אמת״, איז געווען ״אין דער מדריגה פון אַ נביא״, האָט חיים יצחק מניה וביה רעאַגירט: ״און מיר האָט ער (דער ״פּני מנחם״) געזאָגט דאָס לשון ׳נביאים ראשונים׳...״.
אין די לעצטע וואָכן בין איך געזעסן ביי זיין בעט. כ׳האָב אים דערציילט פאַרשיידענע דערציילונגען פונעם ״אמרי אמת״, וואָס ער האָט מיר דערציילט. איך האָב אים אויך דערמאָנט זאַכן וואָס ער האָט מיר נאָכגעזאָגט אין נאָמען פונעם ״בית ישראל״ און פונעם ״לב שמחה״. זיין געזיכט האָט פּשוט געשטראַלט פאַר שמחה. עס איז אים געווען שווער צו רעדן, האָט ער אויפגעהויבן זיין האַנט און געפאָכעט מיט דער פויסט, ווי ער וויל באַשטעטיקן אַלץ וואָס כ׳האָב אים דערציילט, און וויל מיר זאָגן: ״יאָ, גער איז געווען מיין גאַנץ לעבן״.
איך וויל מסיים זיין מיט אַ וואָרט, וואָס כ״ק אדמו״ר דער ״לב שמחה״ זצ״ל האָט געזאָגט ווען ער איז געווען מנחם אבל זיין ביי אונז, ווען מיר זיינען געזעסן ״שבעה״ נאָך אונדזער פאָטער, הרב החסיד ר׳ יעקב מרדכי שווירץ ז״ל, וועלכער האָט געדינט אַלס גבאי אינעם ״שטיבל״ אויף ״אחד העם״ און אויף פייערבערג גאַס אין תל-אביב. דער ״לב שמחה״ זצ״ל האָט דאַן געזאָגט: ״די גמרא זאָגט אַז ווען אַ מענטש גייט אַוועק פון דער וועלט ׳ופניו אל העם׳, איז עס פאַר אים אַ גוטער סימן. אויף אַ גבאי קען מען זאָגן די ווערטער ׳פּניו אל העם׳, ווייל ער שטייט שטענדיק אויסגעדרייט מיטן פּנים צום פאָלק...״.
אָט דאָס זעלבע קען מען זאָגן אויך וועגן מיין אומפאַרגעסלעכן ברודער ר׳ חיים יצחק ז״ל, וועלכער האט איבערגענומען דאס גבאות אין ״שטיבל״ אויף פייערבערג 17: ״ופּניו אל העם״.
יהא זכרו ברוך.
|
